Zaimki xe/xem: jak je wymawiać i jak ich używać
Xe, xem, xyr, xyrs, xemself. Ten sam układ co he/him, czasowniki w liczbie pojedynczej, nowe dźwięki.
Formy
| Podmiot | xe |
|---|---|
| Dopełnienie | xem |
| Dzierżawczy przed rzeczownikiem | xyr |
| Dzierżawczy samodzielny | xyrs |
| Zwrotny | xemself |
W zdaniu
- Xe is picking up the keys at six.
- I lent xem my umbrella.
- Is this xyr bike?
- The green scarf is xyrs.
- Xe made xemself a cup of tea.
Formy i wymowa
Xe jest podmiotem, xem dopełnieniem, xyr określeniem przed rzeczownikiem, xyrs zaimkiem samodzielnym, a xemself formą zwrotną. Tak podają ten zestaw LGBTQ+ Resource Center Uniwersytetu Wisconsin-Milwaukee, Pronouns.page i Gender Census.
X wymawia się jak z. Pronouns.page zapisuje wymowę w angielskiej pisowni: xe jako „zee”, xem jako „zem”, a xyr jako „zeer”. Czasowniki są w liczbie pojedynczej, jak przy he: xe is, xe was, xe has.
Pisownia bywa różna. Poradnik o zaimkach Uniwersytetu Binghamton pokazuje xe, xer, xem w przykładowym podpisie e-mailowym, więc możesz spotkać xer w funkcji dzierżawczej. Właściwa jest pisownia, której używa sama osoba.
Jak popularny jest ten zestaw
W Gender Census 2025 xe/xem wybrało 8,8% osób ankietowanych, najwięcej spośród neozaimków z listy ankiety. Osoba prowadząca ankietę mówi o mniej więcej jednej osobie na jedenaście i zaznacza, że ten odsetek zmienia się z roku na rok. Osoby odpowiadające same zgłaszają się przez internet i są w większości młode, więc to migawka, a nie spis.
Skąd pochodzi
Pronouns.page, prowadzony przez wolontariuszy serwis o zaimkach, przypisuje ten zestaw Donowi Rickterowi i publikacji unitariańsko-uniwersalistycznej z 1973 roku. Nie widzieliśmy tego oryginału, więc traktuj to jako najczęściej podawane przypisanie, a nie ustaloną historię. Dłuższą historię wymyślanych zaimków w angielszczyźnie opisuje hasło neozaimki.
Nauka
Ponieważ xe/xem działa dokładnie jak he/him, cała praca polega na oswojeniu dźwięków, a nie na nauce gramatyki. Przeczytanie na głos kilku zdań, choćby przykładów z tej strony, załatwia większość sprawy.
Jeśli się pomylisz, powiedz xe i mów dalej. Hasło o misgenderowaniu wyjaśnia, dlaczego to wystarczy.
Zaimki i formy używane po polsku opisuje strona o zaimkach po polsku.
Pytania, które ludzie zadają
Jak wymawiać xe/xem?
Xe brzmi jak angielskie zee, xem jak zem, a xyr jak zeer. Jeśli ktoś wymawia swoje zaimki inaczej, idź za tą osobą.
Xe is czy xe are?
Xe is. Xe/xem łączy się z czasownikami w liczbie pojedynczej, jak he i she.
Czym różni się xe/xem od ze/zir?
To osobne zestawy. Xe/xem ma xem i xyr; ze/zir używa zir w obu tych miejscach. Używaj tego, który podała ci dana osoba.
Czy xe/xem to prawdziwy zaimek?
Ludzie używają go wobec siebie, a właśnie to czyni zaimek prawdziwym. Najczęściej podawane przypisanie datuje go na 1973 rok.