Postacie trans w anime: kanon czy interpretacja fanów?

Najwyraźniejsze postacie trans w anime to między innymi Shuichi Nitori i Yoshino Takatsuki z Wandering Son, Hana z Tokyo Godfathers, Lily Hoshikawa z Zombie Land Saga i Nao ze Skip and Loafer. Wiele innych imion z popularnych list to interpretacje fanów albo postacie z komedii o zamianie płci, które nigdy nie były pisane jako historie trans. Ten poradnik porządkuje postacie według tego, jakie naprawdę są dowody, i zaznacza przedstawienia, które mogą ranić.

Cztery rodzaje dowodów

Listy postaci trans w anime mieszają bardzo różne rodzaje dowodów. Ta strona dzieli je na cztery grupy.

• Powiedziane w samym dziele. Jasno wynika to z samej historii. Słowo trans może w ogóle nie paść: postać może odrzucać imię nadane jej przy urodzeniu albo powiedzieć komuś bliskiemu, że nie jest ani chłopakiem, ani dziewczyną.
• Potwierdzone przez twórcę albo materiały oficjalne. Potwierdzenie znajduje się poza odcinkami: w wywiadzie, na karcie postaci w tomie mangi, na blogu twórców gry. Materiały oficjalne nie zawsze są ze sobą zgodne.
• Odczytywane jako trans przez fandom. Historia daje wskazówki, czasem mocne, ale ani ona, ani twórca nie mówią tego wprost.
• Zamiana płci albo przebieranie się jako punkt wyjścia. Magia, nauka albo przebranie zmieniają ciało lub ubranie postaci, ale postać jest pisana jako osoba swojej pierwotnej płci. Niektóre osoby trans wciąż odnajdują w tych historiach coś z siebie, ale nie są to historie trans w tym samym sensie.

Uwaga, spoilery: kilka z tych postaci okazuje się trans w trakcie serii.

Postacie, o których sama historia mówi, że są trans

Shuichi, Yoshino, Makoto i Yuki (Wandering Son, 2011)

Manga Takako Shimury opowiada o Shuichi Nitori, dziecku, które chce być dziewczynką, oraz o Yoshino Takatsuki, osobie, z którą Shuichi się przyjaźni i która chce być chłopcem. Makoto Ariga, kolejna dziewczyna w takiej samej sytuacji, zostaje najbliższą przyjaciółką Shuichi, a dorosła kobieta trans, Yuki, doradza obojgu dzieciom. Autorka celowo wybrała dziecko zbliżające się do dojrzewania, ze względu na to, jak bardzo dorastanie zaważy na takiej postaci.

Anime w reżyserii Eia Aokiego było emitowane od stycznia do marca 2011 roku i zaczyna się, gdy bohaterowie idą do gimnazjum. Manga sięga znacznie dalej: pod koniec Yoshino postanawia dalej żyć jako dziewczyna, a Shuichi mówi swojej dziewczynie Annie o swojej tożsamości płciowej. W kwietniu 2021 roku serię usunięto z Crunchyrolla.

Hana (Tokyo Godfathers, 2003)

W filmie Satoshiego Kona troje bezdomnych znajduje w Wigilię porzucone niemowlę. Jedną z tych osób jest Hana, kobieta trans, która marzy o byciu matką i staje się sercem ich prowizorycznej rodziny. Recenzje chwalą głębię tej postaci, z zastrzeżeniami: na początku inne postacie ją obrażają i celowo misgenderują, a jedna z recenzji poświęconych kobietom trans w mediach zauważała, że Hana jest animowana w bardziej karykaturalny sposób niż pozostałe główne postacie, przez co jej kobiecość może wyglądać jak występ.

Lily Hoshikawa (Zombie Land Saga, 2018)

W odcinku 8, wyemitowanym 22 listopada 2018 roku, ojciec rozpoznaje Lily, a widzowie dowiadują się, że była kiedyś dziecięcą aktorką nazywaną Masao, a to imię, jak Lily podkreśla, nie jest już jej. Po chwili szoku jej zombie koleżanki z zespołu ją akceptują. Krytyka w większości chwaliła ten wątek. W recenzji w Anime News Network ostrzeżono jednak, że jej śmierć w wieku 12 lat, z szoku po znalezieniu włosa na twarzy, jest pokazana jak slapstick i może bagatelizować dysforię; w tekście na Anime Feminist uznano to za niezamierzenie bezduszne.

Yu Asuka (Stars Align, 2019)

W odcinku 8 tego dramatu o tenisie Maki opowiada o Shou, mężczyźnie trans, który opiekował się nim w dzieciństwie. Wtedy Yu, osoba zarządzająca klubem, zwierza się, że uważa się za osobę niebinarną, używając japońskiego określenia x-gender, ale że przypisanie do jakiejś kategorii też nie wydaje się w porządku. Maki mówi Yu, że nie trzeba jeszcze niczego rozstrzygać.

Nao (Skip and Loafer, 2023)

Nao to ciocia, u której Mitsumi mieszka w Tokio, stylistka i kobieta trans. Serial tego nie ogłasza. W odcinku 2 obcy ludzie szepczą o Nao w pociągu, a Mitsumi po prostu bierze ciocię za rękę i dalej rozmawia. Recenzje wyróżniały tę scenę jako realistyczny obraz codzienności osób trans. Drugi sezon ma pojawić się w kwietniu 2027 roku.

Potwierdzone przez twórców i materiały oficjalne

Tiger i Magne (My Hero Academia)

Tiger, członek drużyny bohaterów Pussycats, jest mężczyzną trans. Główna historia mówi o tym niewiele: potwierdzenie pochodzi z jego karty postaci w tomie 9 mangi Koheia Horikoshiego, według której przy urodzeniu przypisano mu płeć żeńską, a tranzycję przeszedł dawno temu w Tajlandii.

Magne, złoczyńczyni, jest kobietą trans, i tu więcej pracy wykonuje sama historia. Sojusznicy nazywają ją Big Sis, czyli starszą siostrą, a gdy Overhaul ją zabija, Twice i Toga poprawiają go, kiedy myli się co do jej płci, przynajmniej w angielskiej wersji anime. Uwaga: jej śmierć jest brutalna.

Bridget (Guilty Gear Strive: Dual Rulers, 2025)

Bridget pojawiła się w bijatykach Guilty Gear w 2002 roku jako postać napisana jako chłopiec wychowywany jak dziewczynka. Po powrocie w Guilty Gear Strive w 2022 roku robi coming out jako kobieta. Kiedy fani twierdzili, że wymyśliła to angielska lokalizacja, twórca gry, Daisuke Ishiwatari, napisał na oficjalnym blogu twórców gry, że po swojej historii Bridget identyfikuje się jako kobieta, a właściwy zaimek to ona. Ma ważną rolę w anime Guilty Gear Strive: Dual Rulers z 2025 roku, które kontynuuje fabułę gier.

Twórcy mogą też dodać kontekst do postaci, którą historia już potwierdza. W wywiadzie z 2021 roku producent Zombie Land Saga, Nobuhiro Takenaka, powiedział, że Lily nie była łatwą postacią do napisania i że wiele jej kwestii przepisano podczas nagrań, by wyważyć komizm i powagę.

Materiały oficjalne potrafią też ciągnąć w drugą stronę. Japońska promocja Zombie Land Saga w magazynach, między innymi w Animage, opisywała Lily jako chłopca i przedstawiała jej dawne imię jako prawdziwe. W lutym 2023 roku w filmie promocyjnym My Hero Academia poświęconym kobietom z serii znalazł się Tiger, a zabrakło Magne, co fani głośno wytknęli.

Odczytywane jako trans przez fanów, nigdy niepotwierdzone

Alluka Zoldyck (Hunter x Hunter, 2011)

Alluka to młodsze rodzeństwo Killui, a on walczy, żeby ją chronić. Killua nazywa ją swoją siostrą i upiera się, że jako dziewczyna powinna mieć kamerdynerkę; większość rodziny i służby mówi o niej jak o chłopcu. Wiele osób oglądających odczytuje ją jako dziewczynę trans, a CBR wskazuje na to, jak historia pokazuje jej zmagania o akceptację rodziny i to, że jest misgenderowana. Seria nigdy nie używa tego słowa i nie udało nam się znaleźć żadnej wypowiedzi jej twórcy, Yoshihiro Togashiego. Rodzina zamyka ją też w odosobnieniu i nazywa rzeczą, co trudno się ogląda.

Yuka Ayukawa (Blue Period, 2021)

Yuka łączy chłopięcy i dziewczęcy mundurek szkolny, dla przyjaciół jest Yuka-chan i nie protestuje, gdy inni mówią, że to chłopak. Jak cytuje anime CBR, Yuka pyta, co jest takiego dziwnego w chęci uroczego i ładnego wyglądu albo w tym, że mężczyzna kocha innego mężczyznę. W recenzji pisanej w trakcie emisji anime CBR odczytało te wskazówki jako znak, że Yuka może być osobą genderfluid. To interpretacja, a nie coś, co serial mówi wprost. W odcinku 3 jest randka, która kończy się tym, że chłopak zaczyna współczuć osobie, z którą się umówił, co dla części widzów może być bolesne.

Zamiana płci i przebieranie się: to nie są historie trans

Niektóre z tych postaci pojawiają się na listach postaci trans w anime. Punkt wyjścia ich historii zmienia ciała albo ubrania, ale postacie są pisane jako osoby tej płci, od której zaczynały.

• Ranma Saotome (Ranma ½). Manga Rumiko Takahashi ukazywała się od 1987 do 1996 roku, a remake studia MAPPA pojawił się na Netfliksie w październiku 2024 roku. Klątwa zamienia Ranmę w dziewczynę za każdym razem, gdy zostanie oblany zimną wodą. Esej na Anime Feminist opisuje ją jako historię, która oficjalnie opowiada o chłopaku cis z klątwą zmieniającą ciało, a przypadkiem działa jak alegoria doświadczenia transmaskulinnego. Ten sam esej ostrzega, że seria nie jest przyjazna osobom queer: jeden z wątków wzmacnia transfobiczne przekonanie, że osoby trans chcą oszukiwać innych.
• Mahiro Oyama (Onimai: I'm Now Your Sister!, 2023). Zamknięty w sobie młody mężczyzna budzi się jako dziewczyna po jednym z eksperymentów swojej siostry naukowczyni i musi przyzwyczaić się do życia jako uczennica gimnazjum. Krytyka poza Japonią przyjęła serię różnie.
• Sailor Starlights (Sailor Moon Sailor Stars). W oryginalnym anime trzy osoby z popowego zespołu Three Lights mają na co dzień męskie ciała, a po przemianie stają się kobietami; w mandze Naoko Takeuchi są kobietami przebranymi za mężczyzn. Catherine E. Bailey z Western Michigan University zauważyła, że gdy ich sekret wychodzi na jaw, nie spotyka się z obrzydzeniem, ale miała wątpliwości, czy nazwać te postacie transpłciowymi.
• Makoto Hanaoka (Senpai Is an Otokonoko, 2024). Makoto nosi damskie ubrania mimo sprzeciwu matki. W recenzji pierwszych trzech odcinków Anime News Network zauważyło, że oficjalne napisy używały he/him i że Makoto wydawał się dobrze czuć, gdy nazywano go facetem, choć zostawiło miejsce na to, że w dalszej części historii może się to zmienić.

Kiedy tłumaczenie i marketing pomyliły się co do płci

Tokyo Godfathers. Kiedy film wszedł na ekrany w 2003 roku, teksty prasowe i materiały promocyjne opisywały Hanę jako byłą drag queen, a głosu użyczał jej mężczyzna. Omówienie tej postaci z 2017 roku ustaliło, że najbardziej, jak się wydaje, rozpowszechnione angielskie napisy mówiły o niej he, choć japońskie dialogi nigdy tego nie robią. Złagodziły też obelgę nazywającą ją starym mężczyzną, przez co zniknął sens jej sprzeciwu, czyli to, że nie jest mężczyzną, a inną obelgę oddały angielskim homofobicznym epitetem. W 2020 roku dystrybutor GKIDS wydał nowy angielski dubbing, w którym Hanie głosu użycza Shakina Nayfack, aktorka trans; według prezesa firmy chodziło o to, by pomóc widzom poczuć to, co próbował osiągnąć Satoshi Kon.

Sailor Moon (Czarodziejka z Księżyca). Angielski dubbing DiC zachował romans między dwoma męskimi złoczyńcami, Malachitem i Zoisite'em, ale zmienił Zoisite'a w kobietę, żeby para nie była gejowska. Dubbing Cloverway przedstawił Sailor Uranus i Sailor Neptune, w oryginale otwarcie queerowe, jako kuzynki.

Odwrotny zarzut. W przypadku Lily z Zombie Land Saga i Bridget z Guilty Gear część fanów twierdziła, że to angielskie tłumaczenie zrobiło z tych postaci osoby trans. W obu przypadkach była to nieprawda: tożsamość Lily jest w japońskiej wersji odcinka, a tożsamość Bridget potwierdzili sami twórcy.

Jeśli jakaś scena wygląda inaczej, niż ją pamiętasz, sprawdź, jakie to były napisy albo jaki dubbing.

Dlaczego starsze przedstawienia to często żarty kosztem kobiet trans

Wiele starszych przedstawień czerpie z szablonowej postaci japońskiego kina i telewizji. Kato Kenta, który bada film na Uniwersytecie Meiji, pisze, że od końca II wojny światowej queerowi mężczyźni i kobiety trans na ekranie często przybierali postać okama, czyli dawnego slangowego określenia kobiecych gejów, osób występujących w drag i kobiet trans, dziś powszechnie uważanego za obraźliwe. We wczesnych filmach powojennych pisani w ten sposób mężczyźni świadczący usługi seksualne, z przesadnie kobiecą manierą mówienia i gestami, pojawiali się głównie dla śmiechu, a Kato odczytuje te przedstawienia jako drwinę z gejów i uprzedzenie wobec kobiet trans.

Jego zdaniem ta figura przetrwała, w przesadnie kobiecych osobowościach telewizyjnych i w walczącej postaci w stylu drag queen w One Piece, a widzowie często biorą takie postacie za prawdziwe tożsamości. Kobiecie trans ulepionej z tej formy grozi problem, który przy okazji Hany wskazała jedna z recenzji: jej kobiecość zaczyna wyglądać jak występ, rodzaj parodii.

Przez tę historię scena ujawnienia może budzić niepokój nawet w życzliwym serialu. W recenzji w Anime News Network pada przyznanie, że przed ujawnieniem tożsamości Lily spodziewano się najgorszego, bo komedie mają kiepską historię, jeśli chodzi o postacie trans. Jeśli chcesz wiedzieć, na co się piszesz, oto główne rzeczy, na które warto się przygotować:

• Tokyo Godfathers: na początku Hana jest obrażana i celowo misgenderowana, a co najmniej jedna szeroko rozpowszechniona wersja napisów jeszcze to pogarsza.
• Zombie Land Saga, odcinek 8: śmierć Lily jest pokazana jak slapstick, a jedna z postaci śmieje się z jej dawnego imienia.
• My Hero Academia: Magne ginie w brutalny sposób.
• Hunter x Hunter: rodzina zamyka Allukę w odosobnieniu i traktuje ją jak przedmiot.
• Wandering Son: siostra Shuichi mówi, że to obrzydliwe, gdy Shuichi nosi sukienkę, a dzień, w którym Shuichi idzie do szkoły w dziewczęcym mundurku, wywołuje wrzawę.
• Ranma ½: wątek Tsubasy przedstawia postać niezgodną z normami płciowymi jako kogoś, kto oszukuje.

Co dalej

Jeśli szukasz historii trans opowiedzianej od środka, sięgnij nie tylko po anime, ale i po mangę. Boys Run the Riot to manga, a nie anime: napisał i narysował ją Keito Gaku, mężczyzna trans, a opowiada o Ryo, chłopaku trans z liceum, który razem z przyjacielem zakłada markę ulicznej mody. Kodansha USA zatrudniła do tłumaczenia i redakcji angielskiego wydania zespół złożony wyłącznie z osób transpłciowych. Więcej podobnych książek znajdziesz na naszej liście książek autorstwa osób trans i niebinarnych, a więcej na ekranie w tekście o filmach i serialach o osobach trans i niebinarnych.

Fanowska interpretacja może mieć dla ciebie znaczenie, choć nie jest kanonem, a kanoniczna postać trans wciąż może być źle napisana. Wiedza, co jest czym, pozwala wybrać, co obejrzeć, a co pominąć w gorszy dzień.